Nghiên cứu Triển khai Dự án Hydrogen Xanh tại Việt Nam
Diễn giả: TS. Trần Nguyễn Trọng Nguyên, Chủ tịch kiêm Nhà sáng lập Kenzen Consulting Co Ltd tại Hội thảo Nền Kinh tế Hydrogen do CLB VAHC và Trường Kỹ thuật HUTECH tổ chức
TS. Trần Nguyễn Trọng Nguyên mở đầu bằng phần giới thiệu về bản thân và Kenzen Consulting. Ông có nền tảng học vấn từ Đại học Quốc gia Yokohama (Nhật Bản) với bằng Tiến sĩ và Thạc sĩ Kỹ thuật Điện. Ông có kinh nghiệm làm việc tại Obayashi Corporation Nhật Bản (2013–2016) và Obayashi Vietnam (2016–2023), trước khi thành lập Kenzen Trading and Consulting Co. Ltd. vào năm 2023 với vai trò CEO. Kenzen hoạt động trong hai lĩnh vực chính: quản lý dự án M&E và tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư, triển khai dự án tại Việt Nam. Ông đã tham gia tư vấn nhiều dự án hydrogen xanh, bao gồm hệ thống sản xuất hydrogen từ điện mặt trời, hệ thống nuôi trồng thủy sản tích hợp hydrogen, và các giải pháp nông nghiệp thông minh sử dụng năng lượng tái tạo.
Chuỗi giá trị hydrogen xanh
Ông Nguyên phân tích chuỗi giá trị hydrogen xanh gồm ba giai đoạn chính. Sản xuất: từ điện gió và điện mặt trời, qua máy điện phân, tạo ra hydro và oxy. Vận chuyển: bằng đường ống, xe bồn hoặc tàu biển, với các phương tiện lưu trữ như bồn chứa hydrogen và oxy. Tiêu thụ: điện năng và nhiên liệu cho xe điện pin nhiên liệu và các ứng dụng công nghiệp.
Nguyên nhân hủy bỏ dự án hydrogen toàn cầu
Ông Nguyên dẫn chứng từ phân tích 52 dự án hydrogen bị hủy bỏ trên toàn thế giới trong 18 tháng qua. Các nguyên nhân chính bao gồm: bất định về chính sách và thị trường (38%) – chiếm tỷ lệ cao nhất, phản ánh sự thiếu ổn định trong cam kết chính sách và tín hiệu thị trường; thiếu hụt vốn (27%) – các dự án không thể thu xếp tài chính cần thiết; thiếu hợp đồng bao tiêu (16%) – không có khách hàng cam kết mua sản phẩm; chi phí (7%) – chi phí sản xuất cao hơn dự kiến; thủ tục cấp phép (7%) – quy trình pháp lý phức tạp và kéo dài; rào cản công nghệ (4%) – công nghệ chưa đủ trưởng thành; và thiếu hạ tầng (2%) – thiếu hạ tầng vận chuyển và phân phối. Ông cũng đề cập đến việc 1,88 GW dự án hydrogen của EU đã rút khỏi đấu giá Ngân hàng Hydrogen (2025–2026) và hơn 50 dự án hydrogen đã bị hủy bỏ công khai trong năm 2025.
Tiềm năng năng lượng tái tạo của Việt Nam
Ông Nguyên trình bày số liệu về nguồn năng lượng tái tạo của Việt Nam: tổng tiềm năng hơn 1.000 GW, trong đó 650 GW điện gió và 380 GW điện mặt trời. Ông dẫn bản đồ tốc độ gió trung bình ở độ cao 100m và bản đồ tiềm năng điện mặt trời kỹ thuật của Việt Nam. Đáng chú ý, trong số hơn 21.000 MW điện tái tạo đã lắp đặt tính đến năm 2022, có 4.736 MW chưa được kết nối lưới để bán điện cho EVN. Ông nhấn mạnh đây là nguồn tài nguyên quý giá cho sản xuất hydrogen xanh, đặc biệt khi kết hợp với tiềm năng xuất khẩu sang Nhật Bản – thị trường có chi phí sản xuất hydrogen nội địa cao và đã đặt mục tiêu nhập khẩu nhiên liệu hydrogen giá rẻ từ các nước khác.
Ông Nguyên cũng trình bày các ví dụ về trang trại điện mặt trời và điện gió tại Việt Nam: trang trại điện mặt trời 49,5 MW tại Quảng Trị, trang trại điện gió 50 MW tại Ninh Thuận, và trang trại điện mặt trời 210 MW tại An Giang. Ông nhấn mạnh tiềm năng to lớn của Việt Nam trong việc tận dụng các nguồn năng lượng tái tạo chưa được sử dụng để sản xuất hydrogen xanh và amoniac xanh.
Lý do hợp tác với Nhật Bản
Ông Nguyên phân tích lý do hợp tác với Nhật Bản. Nhu cầu của Nhật Bản: chi phí sản xuất hydrogen nội địa của Nhật Bản rất cao, chính quyền Nhật Bản đặt mục tiêu nhập khẩu nhiên liệu hydrogen giá rẻ từ các nước khác. Thế mạnh của Việt Nam: đặc biệt là tận dụng năng lượng tái tạo chưa được sử dụng để sản xuất hydrogen xanh và NH₃, với tiềm năng khai thác 1.000 GW năng lượng tái tạo trong tương lai. Ông dẫn bản đồ khu vực cho thấy vị trí địa lý của Việt Nam gần Nhật Bản và Hàn Quốc, tạo lợi thế logistics so với các nhà cung cấp xa hơn như Australia.
Các tổ chức tài trợ Nhật Bản
Ông Nguyên giới thiệu các tổ chức tài trợ Nhật Bản. Bộ Môi trường Nhật Bản với Cơ chế Tín chỉ Chung (JCM) – thông qua Diễn đàn xúc tiến doanh nghiệp tham gia JCM hướng tới sẵn sàng cho thị trường carbon tại Việt Nam, tổ chức tại Hà Nội ngày 22/7/2025. NEDO (Tổ chức Phát triển Công nghệ Công nghiệp và Năng lượng Mới) – cơ quan quốc gia hỗ trợ phát triển công nghệ giải quyết vấn đề năng lượng và môi trường toàn cầu, với ngân sách 1.463,1 tỷ yên cho năm tài chính 2024, là cơ quan hành chính lớn nhất Nhật Bản. JBIC, JICA và NEXI – các tổ chức tài chính và bảo hiểm xuất khẩu hỗ trợ đầu tư hạ tầng và hợp tác kỹ thuật. Doanh nghiệp phát triển dự án hydrogen Việt Nam có thể hợp tác với doanh nghiệp Nhật để tiếp cận các nhà tài trợ này.
