Khung pháp lý và quy định cho các dự án hydro tại Việt Nam

Bài trình bày của Luật sư Dương Phạm từ Hogan Lovells tại hội thảo "Hydrogen Horizons", ngày 31/3/2026, Đại học USTH, Hà Nội

Ngày 3/4/2026, Annie Nguyễn biên tập

HÀ NỘI – Sáng ngày 31 tháng 3 năm 2026, trong khuôn khổ hội thảo quốc tế "Hydrogen Horizons - Advancing Vietnam-France Energy Collaboration" được tổ chức tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), Luật sư Dương Phạm của Hogan Lovells – một trong những hãng luật quốc tế hàng đầu thế giới – đã có bài trình bày chuyên sâu về "Legal & Regulatory Framework for Hydrogen Projects in Vietnam" (Khung pháp lý và quy định cho các dự án hydro tại Việt Nam).

Bài trình bày được thực hiện bởi đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Hogan Lovells, trong đó có sự tham gia của Luật sư Duong Pham (Counsel, Hanoi) – chuyên gia tư vấn hơn 20 năm trong lĩnh vực năng lượng, hạ tầng và tài chính tại Việt Nam và Đông Nam Á.

Sự khác biệt then chốt: Hydro xanh so với năng lượng tái tạo truyền thống

Luật sư của Hogan Lovells mở đầu bài trình bày bằng cách chỉ ra rằng quy trình phát triển một nhà máy sản xuất hydro xanh (hydro được sản xuất bằng điện phân từ điện tái tạo) tại Việt Nam có nhiều điểm khác biệt quan trọng so với các dự án năng lượng tái tạo tiêu chuẩn như điện mặt trời hay điện gió.

Điểm tương đồng: Cả hai loại dự án đều chịu sự điều chỉnh của khung pháp lý chung, bao gồm Luật Điện lực số 61/2024/QH15 (có hiệu lực từ 1/2/2025) và Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 (Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh).

Điểm khác biệt cốt lõi: Các dự án hydro xanh được phân loại là "năng lượng mới" (new energy) thay vì năng lượng tái tạo truyền thống, dẫn đến các quy tắc về đủ điều kiện, ưu đãi, phê duyệt và cân nhắc kỹ thuật khác biệt.

"Các dự án năng lượng tái tạo tập trung chủ yếu vào sản xuất và bán điện cho lưới điện, tự tiêu thụ hoặc thông qua DPPA. Trong khi đó, các cơ sở hydro xanh/ammoniac thường liên quan đến nguồn điện tái tạo, điện phân, và các mục đích sử dụng cuối như sản xuất điện, nguyên liệu công nghiệp, nhiên liệu, xuất khẩu hoặc đồng đốt trong nhà máy điện," đại diện Hogan Lovells giải thích.

Ưu đãi cho các dự án hydro – Cơ hội lớn nhưng kèm điều kiện chặt chẽ

Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới, các dự án điện từ năng lượng mới được hưởng các ưu đãi đặc biệt, nhưng phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt:

1. Phải sản xuất điện hoàn toàn (100%) từ hydro xanh/ammoniac xanh hoặc hỗn hợp 100% cả hai (được sản xuất từ năng lượng tái tạo).

2. Phải cung cấp điện cho hệ thống điện quốc gia (kết nối lưới và bán cho EVN hoặc thị trường bán buôn).

3. Phải là dự án đầu tiên thuộc loại hình này do nhà đầu tư thực hiện (trạng thái tiên phong – First-of-a-Kind).

Các ưu đãi nâng cao bao gồm:

• Miễn/giảm phí sử dụng khu vực biển: Miễn hoàn toàn trong thời gian xây dựng cơ bản (tối đa 3 năm), giảm 50% trong 9 năm tiếp theo.

• Miễn/giảm tiền thuê đất và tiền sử dụng đất: Miễn hoàn toàn trong thời gian xây dựng cơ bản (tối đa 3 năm).

• Cam kết sản lượng điện tối thiểu: Chính phủ (thông qua bên mua điện là EVN) cam kết sản lượng điện tối thiểu được ký hợp đồng ít nhất 70% trong thời gian trả nợ vay (không quá 12 năm).

"Cam kết này mang lại sự ổn định doanh thu và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính, giải quyết rủi ro chính cho các công nghệ năng lượng mới ở giai đoạn đầu," đại diện Hogan Lovells nhấn mạnh.

Ngoài ra, các dự án hydro còn có thể tiếp cận các ưu đãi đầu tư chung như ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (thường 10% cho một số dự án năng lượng), miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị, vật tư không sản xuất được trong nước, và tiếp cận các cơ chế tín dụng đầu tư và tài chính xanh.

Quy trình phát triển và phê duyệt dự án

Các bước cốt lõi có sự chồng lấn với các dự án năng lượng tái tạo (đăng ký đầu tư, đánh giá tác động môi trường, giấy phép xây dựng, kết nối lưới, phê duyệt của Bộ Công Thương/UBND tỉnh). Tuy nhiên, dự án hydro có các yêu cầu bổ sung:

• Phù hợp với quy hoạch: Phải nằm trong Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và quy hoạch năng lượng cấp tỉnh. Các dự án quy mô lớn hoặc tiên phong có thể cần sự chấp thuận của Thủ tướng hoặc Quốc hội.

• Xác nhận trạng thái năng lượng mới/tien phong: Cần sự xác nhận của Bộ Công Thương hoặc Chính phủ để hưởng ưu đãi đặc biệt.

• Yêu cầu kỹ thuật và an toàn: Hydro liên quan đến lưu trữ áp suất cao, vận chuyển và các tiêu chuẩn an toàn (rủi ro nổ, tương thích vật liệu). Cần có thêm giấy phép từ cơ quan an toàn công nghiệp, phòng cháy chữa cháy và quản lý hóa chất.

• Nguồn điện: Hầu hết các dự án hydro xanh đều kết hợp với năng lượng tái tạo chuyên dụng (tại chỗ hoặc qua DPPA).

Những khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Đại diện Hogan Lovells cũng thẳng thắn chỉ ra những khoảng trống pháp lý hiện tại cần sớm được ban hành:

1. Các quy định riêng về phê duyệt đầu tư sản xuất hydro/ammoniac bằng năng lượng tái tạo.

2. Hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp năng lượng hóa thạch chuyển đổi sang hydro.

3. Cơ chế ưu đãi về thuế, phí và quyền sử dụng đất riêng cho hydro.

4. Quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn bắt buộc về năng lượng hydro, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

5. Quy định về cơ sở hạ tầng lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydro.

6. Tiêu chuẩn chứng nhận và truy xuất nguồn gốc cho hydro xanh.

7. Cơ chế bắt buộc mua hydro hoặc sản lượng cho người tiêu dùng công nghiệp.

8. Quy tắc thương mại xuyên biên giới cho xuất khẩu hydro và ammoniac.

Các văn bản pháp lý then chốt

Luật sư của Hogan Lovells đã tổng hợp các văn bản chiến lược và quy định quan trọng nhất hiện nay:

Chiến lược cấp Thủ tướng:

• Quyết định 165/QĐ-TTg (7/2/2024) – Chiến lược phát triển năng lượng hydro đến 2030, tầm nhìn 2050. Mục tiêu: 100.000-500.000 tấn/năm vào 2030 và 10-20 triệu tấn/năm vào 2050.

• Quyết định 768/QĐ-TTg (15/4/2025) – Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, bao gồm các địa điểm và mục tiêu công suất dự án hydro xanh cụ thể.

Luật quan trọng:

• Luật Điện lực số 61/2024/QH15 – Định nghĩa chính thức về hydro xanh, khuyến khích phát triển kết hợp với lưu trữ điện (BESS) hoặc sản xuất hydro/ammoniac xanh, cung cấp ưu đãi đặc biệt.

• Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 – Ưu đãi thuế TNDN, miễn thuế nhập khẩu, giảm phí đất/ nước cho dự án hydro.

• Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 – Yêu cầu đánh giá tác động môi trường cho cơ sở sản xuất hydro quy mô lớn.

• Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 – Sản xuất hydro là ngành ưu tiên.

Nghị định quan trọng:

• Nghị định 58/2025/NĐ-CP – Quy định chi tiết về ưu đãi cho dự án điện từ hydro xanh (miễn/giảm phí biển, cam kết sản lượng tối thiểu 70%).

• Nghị định 56/2025/NĐ-CP – Điều chỉnh việc tích hợp dự án điện hydro vào quy hoạch phát triển điện lực.

• Nghị định 57/2025/NĐ-CP – Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), áp dụng cho dự án điện từ hydro.

Kết luận – Cơ hội chiến lược cho nhà đầu tư

Đại diện Hogan Lovells kết luận rằng mặc dù khung pháp lý cho hydro tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, Quyết định 165/QĐ-TTg và các văn bản hướng dẫn gần đây đã tạo ra một nền tảng vững chắc. Các ưu đãi đặc biệt dành cho dự án năng lượng mới, đặc biệt là cam kết sản lượng tối thiểu 70% và miễn giảm phí sử dụng khu vực biển, là những tín hiệu rất tích cực cho các nhà đầu tư tiên phong.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư cần chuẩn bị cho việc điều hướng một quy trình phê duyệt phức tạp, đáp ứng các điều kiện khắt khe để được hưởng ưu đãi, và theo dõi sát sao các văn bản hướng dẫn còn thiếu. Với kinh nghiệm dày dặn trong lĩnh vực năng lượng và hạ tầng tại Việt Nam, Hogan Lovells sẵn sàng đồng hành cùng các nhà đầu tư trong hành trình hiện thực hóa các dự án hydro tại Việt Nam.